Krótko: typ 1 odprowadza prądy piorunowe (np. Iimp 12,5 kA) i trafia do rozdzielnicy głównej. Typ 2 (próba 8/20) ogranicza przepięcia łączeniowe i resztkowe, a typ 1+2 łączy obie funkcje. Dobór opiera się na Uc, Up, Iimp i In.
Spis treści
Ogranicznik przepięć typ 1 i 2 dobiera się według miejsca w instalacji: typ 1 (badany prądem udarowym 10/350, parametr Iimp) montuje się na wejściu zasilania, np. gdy budynek ma instalację odgromową lub linię napowietrzną, a typ 2 (badany falą 8/20, parametr In) w rozdzielnicach dalszych. Typ 1+2 łączy obie funkcje w jednym aparacie, np. z Iimp 12,5 kA na biegun i Uc 320 V AC w sieci 400/230 V.
Typy ograniczników wg PN-EN 61643-11
Norma PN-EN 61643-11 dzieli ograniczniki w sieciach niskiego napięcia na typy 1, 2 i 3 (w nazewnictwie angielskim T1, T2, T3, dawniej klasy B, C, D). Typ 1 jest sprawdzany prądem udarowym o kształcie 10/350, który odwzorowuje część prądu pioruna. Typ 2 jest sprawdzany prądem 8/20, typowym dla przepięć indukowanych i łączeniowych. Typ 3 stosuje się blisko odbiornika jako ochronę uzupełniającą.
| Typ | Parametr badawczy | Typowe miejsce montażu | Zadanie |
|---|---|---|---|
| Typ 1 | Iimp (10/350) | rozdzielnica główna, wejście zasilania | odprowadzenie prądu piorunowego |
| Typ 2 | In, Imax (8/20) | rozdzielnica główna lub piętrowa | ograniczenie przepięć łączeniowych i resztkowych |
| Typ 1+2 | Iimp i In | rozdzielnica główna | obie funkcje w jednym aparacie |
| Typ 3 | napięcie i prąd kombinowany | przy odbiorniku | ochrona uzupełniająca |
Kiedy ogranicznik typ 1 jest potrzebny
Pytanie, kiedy ogranicznik typ 1 jest wymagany, wiąże się z ryzykiem bezpośredniego wyładowania. Typ 1 stosuje się w budynku z zewnętrzną instalacją odgromową oraz przy zasilaniu linią napowietrzną, gdzie część prądu pioruna może wpłynąć do instalacji. O konieczności decyduje analiza ryzyka wg serii PN-EN 62305 i projekt. Zagadnienia zwodów i uziomu opisuje artykuł instalacja odgromowa domu.
Typ 2 reprezentuje Eaton SPCT2-335-3+NPE (układ 3+NPE), typ 1 – Dehn DEHNcombo YPV 1200, montowany na szynie TH35 w rozdzielnicy. Wersja YPV 1200 FM ma dodatkowo styk zdalnej sygnalizacji stanu.
Parametry Uc, Up, Iimp i In
- Uc – maksymalne napięcie trwałej pracy; w sieci 400/230 V ogranicznik ma Uc nie niższe niż wynika z wymagań normy, np. 320 V AC.
- Up – poziom ochrony, czyli napięcie występujące na zaciskach podczas przepięcia; im niższy, tym lepiej chronione są odbiorniki. Musi być niższy od wytrzymałości udarowej chronionych urządzeń.
- Iimp – prąd udarowy 10/350 na biegun, parametr typu 1.
- In – znamionowy prąd wyładowczy 8/20, parametr typu 2.
- Imax – maksymalny prąd wyładowczy 8/20.
Przykład: Legrand ON300 T1+T2 12,5/60 3P+N ma Iimp 12,5 kA na biegun, Imax 60 kA na biegun, In (8/20) 25 kA, Uc 320 V AC oraz Up 2,2 kV (L-N) i 1,5 kV (N-PE). Układ 3P+N jest czteroprzewodowy, bez PE. Wersja czterobiegunowa to Legrand ON300 T1+T2 4P do rozdzielnicy głównej nn.
Ogranicznik przepięć w rozdzielnicy: miejsce i kolejność
Ogranicznik przepięć w rozdzielnicy montuje się możliwie blisko miejsca wprowadzenia zasilania, a przewody łączące skraca do minimum, ponieważ ich długość podnosi napięcie na zaciskach chronionych odbiorników. Typowa kolejność od strony zasilania: złącze lub wlicznik, zabezpieczenie przedlicznikowe, rozłącznik główny, ogranicznik typu 1 lub 1+2, a dalej obwody odbiorcze z wyłącznikami różnicowoprądowymi. Typ 2 w rozdzielnicy piętrowej uzupełnia ochronę, gdy odległość od ogranicznika w rozdzielnicy głównej jest duża; wartość tej odległości podaje producent i projekt.
Ogranicznik zabezpiecza się wyłącznikiem nadprądowym lub bezpiecznikiem o maksymalnej wartości wskazanej przez producenta w karcie wyrobu. Jeśli wartość zabezpieczenia w obwodzie jest wyższa od dopuszczalnej, dodaje się osobne zabezpieczenie ogranicznika. Ogólną budowę rozdzielnic omawia hasło rozdzielnica elektryczna. Prace w rozdzielnicy wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.
- 1Złącze / układ pomiarowywejście zasilania do budynku
- 2Zabezpieczenie przedlicznikowewedług projektu i operatora
- 3Rozłącznik głównyw rozdzielnicy głównej
- 4Ogranicznik typ 1 lub 1+2z zabezpieczeniem wg producenta
- 5Obwody odbiorczewyłączniki różnicowoprądowe i nadprądowe
- 6Ogranicznik typ 2 / 3przy dużej odległości lub odbiorniku
Typ 1+2 oraz ogranicznik po stronie DC fotowoltaiki
SPD typ 1+2 sprawdza się w rozdzielnicy głównej, gdy miejsca jest mało lub jeden aparat ma pełnić obie funkcje. Stosuje się go, gdy nie da się zachować wymaganej odległości między osobnymi ogranicznikami typu 1 i 2. Wersja Legrand ON300 T1+T2 12,5/60 4P ma Iimp 12,5 kA i Imax 60 kA na biegun.
Obwody stałoprądowe instalacji PV wymagają ograniczników przeznaczonych do prądu stałego. Przykładem jest Elektro-Plast BY7-40 3P T1+T2 1000 VDC. Ogranicznika AC nie wolno stosować po stronie DC. Pozostałe aparaty tego rodzaju zebrano w dziale ograniczniki przepięć. Układ uziomu i połączeń wyrównawczych, do których dołącza się ograniczniki, opisuje także słup oświetleniowy fundament w części dotyczącej instalacji elektrycznej słupa.
Typowe błędy przy doborze
- Dobór samego typu bez sprawdzenia Uc, Up i układu sieci (3P+N lub 3+NPE zależnie od układu).
- Zbyt długie przewody dołączeniowe ogranicznika.
- Brak zabezpieczenia ogranicznika zgodnego z zaleceniem producenta.
- Ogranicznik typu 2 tam, gdzie projekt wymaga typu 1.
- Ogranicznik linii danych, np. Dehn DEHNpatch C8 D 4PPOE, użyty zamiast ogranicznika w obwodzie zasilania; służy on do ochrony linii danych z zasilaniem PoE.
Najczęstsze pytania
Czym różni się ogranicznik przepięć typ 1 od typu 2?
Typ 1 jest badany prądem udarowym 10/350 (Iimp, np. 12,5 kA) i przeznaczony do odprowadzania prądów piorunowych na wejściu instalacji. Typ 2 jest badany falą 8/20 (In) i ogranicza przepięcia łączeniowe oraz resztkowe w rozdzielnicach.
Czy SPD typ 1+2 zastąpi osobne ograniczniki typu 1 i 2?
Ogranicznik typu 1+2 łączy w jednym aparacie funkcje obu typów, np. Iimp 12,5 kA i In 25 kA. Stosuje się go w rozdzielnicy głównej, gdy trzeba zachować kolejność i odległości wymagane przez producenta.
Jaka powinna być wartość Uc ogranicznika w sieci 230/400 V?
Uc musi być wyższe od najwyższego napięcia trwałego w sieci. Przykładowy ogranicznik Legrand ON300 ma Uc 320 V AC przy Un 400 V AC. Konkretne wymagania wynikają z normy i karty producenta.
Gdzie montować ogranicznik przepięć w rozdzielnicy?
Możliwie blisko wprowadzenia zasilania, za rozłącznikiem głównym, z jak najkrótszymi przewodami połączeniowymi. Za nim układa się obwody odbiorcze, a wyższe wartości zabezpieczenia w obwodzie wymagają osobnego aparatu wg karty producenta.