Krótko: wg PN-EN 60898-1 charakterystyka B wyzwala zwarciowo przy 3–5 In, C przy 5–10 In. Dla 16 A to 48–80 A (B) i 80–160 A (C). B stosuje się w obwodach długich i zwykłych, C przy większych prądach rozruchowych.
Spis treści
Wyłącznik nadprądowy B czy C to pytanie o próg wyzwalania zwarciowego. Wg PN-EN 60898-1 charakterystyka B ma zakres wyzwalania natychmiastowego 3–5 In, a C 5–10 In. Dla wyłącznika 16 A oznacza to 48–80 A (B) i 80–160 A (C). B wybiera się do zwykłych obwodów, zwłaszcza długich, C do odbiorników z większym prądem rozruchowym.
Wyłącznik nadprądowy B czy C: różnica w progu wyzwalania
Wyłącznik nadprądowy ma dwa człony. Człon cieplny (bimetal) reaguje na przeciążenie, człon elektromagnetyczny na zwarcie. Charakterystyka (B, C, D) określa zakres wyzwalania członu elektromagnetycznego, liczony jako wielokrotność prądu znamionowego In.
Zgodnie z PN-EN 60898-1 zakresy wynoszą: B 3–5 In, C 5–10 In, D 10–20 In. Przy dolnej granicy zakresu (3 In dla B, 5 In dla C) wyłącznik nie wyzwala przed upływem 0,1 s, a przy górnej (5 In dla B, 10 In dla C) wyzwala w czasie krótszym niż 0,1 s. Dla B16 granice to 48 A i 80 A, dla C16 80 A i 160 A. Prąd wyzwalania wyłącznika jest więc w C większy: górna granica progu jest dwa razy większa niż w B, a dolna około 1,67 raza.
Człon cieplny działa podobnie w obu charakterystykach. Prąd niezadziałania wynosi 1,13 In (brak wyzwolenia w czasie umownym 1 h), a prąd zadziałania 1,45 In (wyzwolenie w czasie do 1 h) dla wyłączników do 63 A. Przeciążenia nie rozróżnia więc litera B ani C.
| Charakterystyka | Wyzwalanie magnetyczne | Dla In = 16 A | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| B | 3–5 In | 48–80 A | oświetlenie, gniazda, długie obwody |
| C | 5–10 In | 80–160 A | silniki, transformatory, grupy odbiorników |
| D | 10–20 In | 160–320 A | duże prądy rozruchowe, np. transformatory spawalnicze |
Gdzie sprawdza się charakterystyka B, a gdzie C
Charakterystyka B pasuje do obwodów oświetleniowych i gniazd, w których prądy rozruchowe są małe. Przykładem jest jednobiegunowy wyłącznik ETIMAT 6 1P B16 o zdolności wyłączania 6 kA.
Charakterystyka C toleruje krótkotrwały prąd rozruchowy silników, transformatorów i zasilaczy. Wyłącznik B mógłby się wtedy wyzwalać przy załączeniu. Odpowiednikiem w C jest ETIMAT 10 1P C16 o zdolności wyłączania 10 kA. Opis produktu wymienia obwody oświetleniowe i gniazdowe w instalacjach domowych; C16 stosuje się tam, gdzie występują większe prądy rozruchowe i pozwala na to impedancja pętli. Do obwodów trójfazowych służy ETIMAT 6 3P C16.
Wybór charakterystyki nie zastępuje doboru prądu znamionowego do przekroju przewodu. Tę część opisuje artykuł o doborze wyłącznika nadprądowego.
Charakterystyka C16 i wpływ długości przewodu
Wyłącznik musi wyzwolić w wymaganym czasie przy zwarciu jednofazowym na końcu obwodu. Prąd zwarcia zależy od impedancji pętli zwarciowej, która rośnie wraz z długością i maleje z przekrojem przewodu.
Dla pewnego zadziałania członu magnetycznego trzeba uzyskać prąd równy górnej granicy zakresu. Dla charakterystyki C16 to 160 A, a dla B16 80 A. Przy napięciu 230 V daje to orientacyjnie maksymalną impedancję pętli około 1,44 Ω dla C16 i około 2,9 Ω dla B16. Obowiązujące wartości i czasy wyłączania podaje PN-HD 60364-4-41, a wynik zależy od układu sieci.
W długich obwodach, np. do budynku gospodarczego lub oświetlenia zewnętrznego, charakterystyka B łatwiej spełnia warunek szybkiego wyłączenia. Przy C16 pomaga większy przekrój przewodu. Rodzaje przewodów porównuje tekst YDY, YDYp i YKY.
Typowe błędy przy wyborze B lub C
- Wymiana B16 na C16 bez sprawdzenia impedancji pętli zwarciowej. Górna granica progu magnetycznego rośnie dwukrotnie, a obwód może przestać spełniać warunek samoczynnego wyłączenia.
- Założenie, że C chroni przed przeciążeniem słabiej lub lepiej. Człon cieplny działa przy 1,13 In i 1,45 In w obu charakterystykach.
- Użycie charakterystyki B do silnika lub transformatora, gdy zabezpieczenie wyzwala przy każdym załączeniu.
- Pominięcie liczby biegunów. W obwodzie jednofazowym 230 V stosuje się 1P lub 2P, np. ETIMAT 10 2P C16, a w trójfazowym 3P.
- Pominięcie zdolności wyłączania. Powinna być co najmniej równa spodziewanemu prądowi zwarciowemu w miejscu zainstalowania, np. 6 kA lub 10 kA.
Jak wybrać charakterystykę w rozdzielnicy
Zacznij od odbiornika: oświetlenie i gniazda ogólne to B, odbiorniki z prądem rozruchowym to C. Następnie sprawdź impedancję pętli dla najdłuższego obwodu i dopasuj prąd znamionowy do obciążalności przewodu. Pełny zakres modułowych aparatów znajdziesz w dziale wyłączniki nadprądowe.
Montaż w rozdzielnicy opisuje artykuł jak podłączyć rozdzielnicę mieszkaniową. Prace przy instalacji elektrycznej wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.
Najczęstsze pytania
Czym różni się wyłącznik B od C?
Różnią się progiem wyzwalania zwarciowego. Wg PN-EN 60898-1 wyłącznik B wyzwala przy 3–5 In, a C przy 5–10 In. Przy 16 A to odpowiednio 48–80 A i 80–160 A. Zabezpieczenie przed przeciążeniem działa w obu tak samo.
Jaka charakterystyka do gniazd i oświetlenia?
W typowych obwodach gniazd i oświetlenia stosuje się charakterystykę B, np. B16 z progiem 48–80 A. Charakterystyka C bywa używana, gdy obwód zasila odbiorniki z większym prądem rozruchowym, a impedancja pętli zwarciowej na to pozwala.
Przy jakim prądzie zadziała C16?
Człon magnetyczny C16 wyzwala przy prądzie 80–160 A (5–10 In). Człon cieplny zadziała w czasie do 1 godziny przy 1,45 In, czyli 23,2 A, a prąd 1,13 In (18,1 A) nie powinien jeszcze wyzwolić wyłącznika.
Czy można zamienić B16 na C16?
Można tylko po sprawdzeniu warunku samoczynnego wyłączenia. Dla C16 trzeba uzyskać prąd zwarcia co najmniej 160 A, dla B16 80 A. W długich obwodach zamiana może ten warunek naruszyć, więc wymaga pomiaru lub obliczenia impedancji pętli.