Krótko: Klasa I wymaga przewodu ochronnego PE, klasa II ma izolację podwójną lub wzmocnioną i nie wymaga uziemienia, klasa III jest zasilana z źródła SELV do 50 V AC. Podział wynika z PN-EN 61140.
Spis treści
Klasy ochronności I II III określają, jak urządzenie chroni przed dotykiem części czynnych w razie uszkodzenia izolacji. Klasa I opiera się na izolacji podstawowej i połączeniu obudowy z przewodem ochronnym PE. Klasa II ma izolację podwójną lub wzmocnioną i nie wymaga PE. Klasa III jest przeznaczona do zasilania ze źródła SELV, czyli do 50 V AC lub 120 V DC. Podział wynika z PN-EN 61140.
Klasy ochronności I, II i III: na czym polega podział
Klasa ochronności opisuje środek ochrony przed porażeniem, który zastosowano w samym urządzeniu. Nie mówi nic o szczelności obudowy, bo tę określa kod IP; temat opisuje artykuł o klasie szczelności IP i IK.
Wymagania dla instalacji, w których pracują takie urządzenia, zawiera seria PN-HD 60364. Ogólne tło daje hasło o klasie ochronności.
Wybór klasy wpływa na sposób przyłączenia urządzenia: liczbę żył w przewodzie zasilającym, konieczność doprowadzenia PE do zacisku oraz rodzaj źródła zasilania. Klasę urządzenia odczytuje się z tabliczki znamionowej lub karty producenta, a nie z jego wyglądu czy materiału obudowy.
Urządzenie klasy I: rola przewodu PE
W urządzeniu klasy I dostępne części przewodzące obudowy są połączone z zaciskiem ochronnym. Przy uszkodzeniu izolacji prąd zwarcia płynie przewodem PE, a zabezpieczenie nadprądowe lub różnicowoprądowe wyłącza zasilanie. Urządzenie klasy I podłączone bez PE traci środek ochrony, więc przewód ochronny musi być przyłączony do zacisku, a nie pozostawiony wolny.
Typowe przykłady to pralki, lodówki, metalowe oprawy oświetleniowe i silniki. Przewód zasilający ma wtedy trzy żyły: L, N i PE. Skuteczność ochrony zależy więc od ciągłości przewodu PE w całym obwodzie, od rozdzielnicy po zacisk w urządzeniu, oraz od zadziałania zabezpieczenia w wymaganym czasie.
Klasa ochronności II: symbol i uziemienie
Klasa ochronności II symbol to dwa kwadraty wpisane jeden w drugi. Znak umieszcza się na tabliczce znamionowej urządzenia. Urządzenie ma izolację podwójną lub wzmocnioną, więc ochrona nie zależy od instalacji.
Czy oprawa klasy II wymaga uziemienia? Nie wymaga i nie uziemia się jej jako środka ochrony; ewentualny przewód PE przechodzący tranzytem nie jest łączony z obudową. Przykładem jest oprawa drogowa Philips BRP102 LED74/740 II DM z klasą ochronności II i barwą 4000 K, przeznaczona do oświetlenia dróg, ulic i placów.
Klasa III i źródła SELV
Klasę III ma odbiornik przeznaczony do zasilania ze źródła SELV, o napięciu nieprzekraczającym 50 V AC lub 120 V DC bez tętnień. Samo napięcie 12 lub 24 V nie wystarcza: źródło musi zapewniać separację od obwodów wyższego napięcia, a urządzenie nie może wytwarzać wewnątrz wyższych napięć. Źródłem bywa transformator bezpieczeństwa lub zasilacz z odpowiednią separacją.
Odbiorniki 12 V i 24 V DC zasila się zasilaczami, na przykład zasilaczem impulsowym F&F ZI-20 12 V DC 1,0 A lub zasilaczem F&F ZI-21 24 V DC 0,5 A o mocy 12 W. Czy dany zasilacz zapewnia separację SELV, sprawdź w jego dokumentacji.
- 12 V 12 V DC
- 24 V 24 V DC
- 50 V 50 V AC (SELV)
- 120 V 120 V DC (SELV)
- 230 V 230 V AC
Porównanie klas ochronności
| Klasa | Środek ochrony | Przewód PE | Typowy przykład |
|---|---|---|---|
| I | Izolacja podstawowa i połączenie z PE | Wymagany | Pralka, metalowa oprawa |
| II | Izolacja podwójna lub wzmocniona | Nie jest wymagany (nie stosuje się jako środka ochrony) | Oprawa drogowa klasy II |
| III | Zasilanie ze źródła SELV do 50 V AC | Brak | Odbiornik przeznaczony do zasilania SELV |
Typowe błędy przy doborze i montażu
- Pomijanie PE w urządzeniu klasy I, bo przewód wydaje się zbędny.
- Traktowanie uziemienia obudowy urządzenia klasy II jako środka ochrony.
- Założenie, że zasilacz 12 V lub 24 V DC bez separacji obwodów daje ochronę SELV.
- Uznanie urządzenia za klasę III tylko dlatego, że pracuje przy 12 lub 24 V.
- Mylenie klasy ochronności z kodem IP.
Przy doborze opraw sprawdź symbol i klasę na tabliczce, a także dostępne wyposażenie w dziale oprawy oświetleniowe. Prace przy instalacji zasilanej z sieci wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.
Najczęstsze pytania
Czy oprawa klasy II wymaga uziemienia?
Nie. Oprawa klasy II ma izolację podwójną lub wzmocnioną, więc ochrona nie zależy od przewodu PE. Nie uziemia się jej obudowy jako środka ochrony. Przewód PE przechodzący tranzytem do innych urządzeń nie jest łączony z obudową.
Jak wygląda symbol klasy ochronności II?
Symbol klasy II to dwa kwadraty, jeden wpisany w drugi. Znak umieszcza się na tabliczce znamionowej lub obudowie urządzenia. Jego obecność oznacza izolację podwójną lub wzmocnioną i brak konieczności przyłączania PE.
Co to jest urządzenie klasy I?
Urządzenie klasy I ma izolację podstawową, a jego dostępne części przewodzące obudowy łączy się z przewodem ochronnym PE. Przy uszkodzeniu izolacji prąd płynie przez PE, a zabezpieczenie wyłącza zasilanie. Bez PE ochrona nie działa.
Jakie napięcie obowiązuje w klasie III?
Klasa III oznacza zasilanie ze źródła SELV, o napięciu nieprzekraczającym 50 V AC lub 120 V DC bez tętnień. Samo napięcie 12 lub 24 V nie wystarcza, źródło musi zapewniać separację obwodów.